Я лічу сябе вялікім прыхільнікам аўтараў, якія адносяцца да так званага «страчанага пакалення», хаця чытаў толькі карыфеяў: Фіцджэральда, Рэмарка, Хэмінгуэя… З кожным з гэтых пісьменнікаў я адчуваю ўстойлівую псіхаэмацыйную сувязь. Гэта людзі мінулай эпохі, але яны працягваюць жыць у сваіх творах, і я гэта вельмі добра адчуваю.

Калі я вярнуўся дадому з прэм’еры «Генія», то па-новаму зірнуў на кніжную паліцу. Яе змесціва ўявілася мне ў выглядзе колбаў з заспіртаванымі мазгамі, ну ці з жывымі галовамі як у «Футураме». Не самы прыемны мастацкі вобраз, для звычайнага чалавека хутчэй нават агідны. Аднак жа і я паглядзеў на гэтыя экспанаты па-іншаму — з гарачай цікаўнасцю навукоўца. Навукоўца, які доўгія гады даймаў сябе бясконцымі пошукамі, тым часам як хай не адказы, але важныя зачэпкі ляжалі проста ў яго на стале пад кучай бескарысных папер і крошкамі ад бутэрбродаў. Мне захацелася кінуць усё, упіцца ў гэтыя кнігі і высмактаць з іх ежу для свайго бурлівага розуму. Усё да кроплі.

Калі я пачынаў працу над блогам, то меркаваў, што буду пісаць не толькі пра гульні і кіно, але таксама і пра прачытаныя мною кнігі. На жаль, на практыцы гэта апынулася складанай, практычна непасільнай задачай. Чытанне аб’ёмнага рамана можа расцягнуцца ў мяне на месяцы, а абдумванне і аналіз прачытанага — на гады. За гэты час так шмат усяго варыцца ў маім кацялку, што выказаць сваё ўражанне ёміста і па сутнасці не ўяўляецца магчымым. Да таго ж тут замяшана так шмат асабістага, якое я пакуль не гатовы публікаваць адкрыта. Не праз сябе, а праз навакольных. Дый слушнага фармату я пакуль не знайшоў. Падзяляцца шчырымі ўражаннямі пра кнігу, абыходзячыся без спойлераў, разбірацца ў вобразах і ўчынках, не абапіраючыся на тэкст, гэта не што іншае, як выраз невядомага праз невядомае, найчыстай вады словаблудства. Так што з кнігамі пакуль не зраслося, ды і астатнім я не вельмі задаволены. Абяцаў эмоцыі і развагі, але непераадольная інэрцыя і бяздушны досвед зноў і зноў цягнуць мяне ў балота афіцыёзу, аналізу, ацэнак, вердыктаў. Няпроста гэта, як апынулася. Навыкі рамесніка не прап’еш, кансервавым нажом душу не адчыніш.

genius-film-2

Падобная барацьба ў душы ідзе і ў галоўнага героя «Генія» выдаўца Максвела Перкінса, якога сыграў Колін Фёрт. «Я раблю кнігі лепшымі або іншымі?» Хто такі літаратурны рэдактар? Гэта геній ад мастацтва, які перарос усе планкі і зараз навучае вечна блукаючыя пісьменніцкія душы? Ці гэта абыякавая машына, якая працуе па пэўных алгарытмах, прадыктаваных патрэбамі рынку? Услых на гэтыя пытанні фільм не адказвае, але пазіцыя рэжысёра відавочная. Занадта ўжо адназначнымі атрымаліся персанажы. Выдуманыя героі раманаў «эпохі джаза» куды больш падобныя на жывых людзей, чым дзеячыя асобы кінастужкі, у якіх ёсць рэальныя прататыпы. Для мяне гэта галоўная загана фільма, якая не дазваляе паставіць яму высокі бал. На жаль, перасаладзілі.

Мне цяжка падыходзіць да ацэнкі «Генія» аб’ектыўна, бо мне вельмі падабаецца жанр і сэтынг. Але што застанецца, калі мы згорнем гістарычныя дэкарацыі і перанясём дзеянне ў сучаснасць? Пакажам рэдактара, які выдае Дэна Браўна, напрыклад. Асабіста мне стала б не цікава. На такі фільм я б не пайшоў. Камусьці, наадварот, спадабалася б больш. Таму я раю прагляд толькі тым, хто захапляецца амерыканскай літаратурай і эстэтыкай міжваеннага перыяду.

Дарэчы, на гэту тэму ў мяне ёсць цікаўнае назіранне, якім я даўно хацеў падзяліцца. Я сфармуляваў яго так: кожнае наступнае пакаленне пісьменнікаў піша пра сучаснікаў, бяручы прыклад з папярэднікаў, але сапраўдную славу заваёўвае толькі ў нашчадкаў. Мабыць, гэта вядомая для ўсіх праўда, але я прыйшоў да яе сваім шляхам.

Упершыню пра гэта я задумаўся пры чытанні «Вялікага Гэтсбі». Мы чэрпаем натхненне ў аповедах пра бутлегераў, ар-дэко і джаз, але пісаў Фіцджэральд пра сваё рэальнае наваколле. І тады ва ўсім гэтым не было шарму, які з’яўляецца ў рэчах на сканчэнні дзесяцігоддзяў. Такім чынам, «бурлівыя дваццатыя» для яго былі тым жа, што «ліхія дзевяностыя» для нас. Сталі б вы гадоў дзесяць таму чытаць кнігу «Вялікі Сідараў» пра мужыка, які вярнуўся з Афгана і стаў «новым рускім» на кантрабандзе наркотыкаў? Я не. Выходзіць, мы прадузятыя да сваіх сучаснікаў.

І наадварот, мы рамантызуем мінулае, хварэем настальгіяй. Найлепш гэта паказана ў адным з маіх любімых фільмаў «Поўнач у Парыжы» ад Вудзі Алена. У «Геніі» гэты момант таксама часам праскоквае. Томас Вульф часта прыгадвае Талстога, адзначаючы, што бачыць сябе ў вобразе П’ера Бязухава — персанажа больш за стагадовай даўнасці, такога ж як і хэмінгуэеўскія героі для нас цяпер.

Нам заўсёды здаецца, што раней было лепш, але насамрэч гэта неверагодная ілюзія. Ніколі чалавек не жыў лепей, чым зараз. Ніколі ў яго не было такой свабоды. І біч нашага грамадства ў тым, што гэта невядомая свабода закруціла нашы галовы. Мы не ведаем, што з ёй рабіць і адчуваем сябе няўтульна. У паніцы мы звяртаемся да мінулага і запазычваем адтуль лякалы ў выглядзе даўно састарэлых палітычных і рэлігійных ідэй, маральных кодэксаў і бязглуздых традыцый. Усё гэта патрэбна, каб усталяваць правілы, абмежаваць саміх сябе, сабраць розум, які расцякаецца ва ўсе бакі, у нейкай прымальнай зразумелай форме. А потым ужо можна шукаць сяброў і ворагаў, абапіраючыся на прынцыпы, што мы сабе напрыдумлялі. На жаль, наш мозг занадта лянівы і яго эвалюцыя не паспявае за развіццём культуры і зменай грамадска-палітычных фармацый.

Так што глядзіце якаснае кіно, чытайце разумныя кнігі і гуляйце ў душэўныя гульні — гэта пашырае свядомасць.